19 Lesdagen, verdeeld over het seizoen, gericht op mensen die serieus aan de slag willen met voedselbossen
Een voedselbos. Het klinkt heel aantrekkelijk. Het is als het paradijs! Overal hangt wat lekkers te snoepen en dat groeit ook nog eens een keer zonder mest en zonder bestrijdingsmiddelen. Helaas leidt dat aantrekkelijke beeld vaak tot de vergissing dat een een succesvol voedselbos neerzetten ook heel makkelijk is. Je zet bomen neer en de natuur doet de rest. Jij hoeft verder niks te doen.
Dat is waar en ook niet waar. Een succesvol voedselbos is niet zomaar geplant, maar opgebouwd vanuit een degelijke theorie die gebaseerd is op het zo goed mogelijk voor je laten werken van de principes van de natuur. En als je dat goed doet, dan kan de natuur daarna veel van het gebruikelijke werk van je overnemen. Maar, hoe werkt dat precies en wat kun je hier goed en fout doen?
In de complete jaartraining leer je niet alleen wat een succesvol voedselbos is op ecologisch vlak, maar ook hoe je hier zelf een goed ontwerp en een goed voedselbosplan voor maakt. Je ontwerpt bijvoorbeeld in tijd, en dat geldt ook voor het plan. Hoe kom je de eerste jaren door? Hoe hoog zijn de opstartkosten? Je zult heel veel mogelijke antwoorden krijgen en ook zelf vinden gedurende de cursus.
Laten we dit zeggen: er hebben inmiddels al heel wat mensen hun leven kunnen omgooien. Van deprimerende kantoorjob naar een bestaan dat echt helpt om onze natuur te herstellen en ons voedsel gezonder te maken. Als voedselbosboer, als voedselbosontwerper, als voedselbosbeheerder, als kok, als verwerker. Er zijn steeds meer verdienmodellen mogelijk met voedselbossen.
Als je de hele jaartraining volgt, dompel je jezelf als het ware een jaar lang onder in die droom, stap, of mogelijkheid voor jou. En dat doe je niet alleen, dat.doe je samen met de hele groep.
De lessen zijn deels live en deels online.
De module voedselbosplan is in zijn geheel online, in 9 dagen.
Module Basis op vrijdagen in mei en juni 2026
data: vrijdagen 15 mei, 22 mei, 29 mei, 5 juni en 12 juni 2026
Max. aantal deelnemers 20
Docenten Wouter van Eck, Marieke Karssen, Martijn Aalbrecht.
Locaties: Voedselbos Ketelbroek in Groesbeek (1x), De Voedselboss bij Hengelo(1x) Lekker Landgoed, Haarzuilens (1x) en overige dagen digitaal + toegang tot een flinke hoeveelheid digitaal (film) materiaal, een online cursusomgeving waar je al je werk in kan opslaan en delen met de groep.
We leren je in deze module niet alleen de theorie van succesvolle voedselbossen, maar geven je ook een degelijke start voor het maken van een plan, de regelgeving en het lezen van de vele kaartsystemen die Nederland rijk is. Ook leren we je hoe je moet kijken naar land, en wat de basale ontwerpprincipes zijn.
Je bezoekt drie voedselbossen die ieder gestart zijn vanuit heel verschillende uitgangssituaties en opgericht zijn door drie toppioniers in het vak. En op de online lesdagen gaan we dieper in op de theorie van het voedselbosssysteem in en op alle aspecten van een voedselbosplan.
Na deze module ben je goed ingewerkt in wat een voedselbos is en weet je hoe je verder moet als je serieuze plannen hebt. Reken voor een optimale leservaring op tussen de 10 en 20 uur extra tijd buiten de cursusdagen om.
15 mei 2026, Dorpshuis De Slenk en Voedselbos Ketelbroek in Groesbeek
In de ochtend legt Wouter van Eck de basisbeginselen van een voedselbos uit. In de middag krijgen we een uitgebreide excursie door voedselbos Ketelbroek.
22 mei, online
Dit is een digitale cursusdag. In de ochtend ga je zelfstandig aan het werk met het huiswerk in het leslokaal over successie, wind, bodems en schimmelopbouw. In de middag geeft Wouter van Eck hier digitaal les over aan de hand van de formule over een succesvol voedselbos. Het ochtendwerk kun je ook al eerder in de week doen.
29 mei, online
Deze dag is ook digitaal. Marieke Karssen geeft in de middag een intensieve les over alles wat er komt kijken bij een goed plan. In de ochtend, of eigenlijk die hele week kun jij al aan de slag op jouw eigen terrein en met de digitale oefeningen waarin we je ook de weg wijzen in een flink setje online kaartsystemen die jou goed op weg kunnen helpen.
5 juni, Lekker Landgoed, Voedselbos Haarzuilens
Deze dag zijn we te gast op Lekker Landgoed in Haarzuilens. Dit is een groot voedselbos dat inmiddels 9 jaar oud is. In de ochtend geeft Maarten Schrama eerst wat diepgang over bodems en met name de klei/weidebasis onder dit voedselbos. Maar hij gaat ook in op ook de sociale en economische aspecten van Lekker Landgoed. In de middag geeft hij of Jan Degenaar, de mede initiatiefnemer van Lekker Landgoed, een uitgebreide excursie door dit voedselbos.
12 juni, Parochiehuis en Voedselboss in Hengelo
De laatste dag vindt plaats bij het voedselbos van Martijn Aalbrecht in Hengelo. Martijn geeft in de morgen les over beplanting, regelgeving en de elementen van een goed ontwerp. In de middag krijgen we een excursie in zijn negenjarig voedselbos dat hij heeft gerealiseerd in een bestaand bos.
Module Ontwerp op vijf vrijdagen in september en oktober 2025
Data: 4, 11, 18, 25 september en 9 oktober 2026
Max. aantal deelnemers 15
Docenten Evelyn Derksen, Werushca Kirkegaard en Wouter van Eck
Locaties: Voedselbos Zeewolde in Zeewolde, voedselbos Thuishaven in Zeewolde, voedselbos Ketelbroek in Groesbeek en we sluiten af op Landgoed Grootstal in Nijmegen.
Een succesvol voedselbos is altijd goed ontworpen. En wij, in de voedselboswereld, bedoelen met ontwerp best wel iets heel anders dan bijvoorbeeld een grafisch ontwerper, of zelfs een landschapsontwerper. Ja, zichtlijnen en functies en esthetiek zijn ook belangrijk, maar denken in tijd en oogstbaarheid ook. En hoe neem je zaken als biodiversiteit en successie mee in je ontwerp? Hoe voorkom je dat je struiken en bomen te dicht op elkaar of te vroeg op de foute plek plaatst? Of dat er in één maand net niks te eten is voor de wilde bij?
De module ontwerp is een echte doe-module. Je leert van drie topexperts kijken en denken en vooral ook doen als een ontwerper. Hoe denk je in tijd, hoe vertaal je functies naar een plan, hoe neem je de ecologie mee en hoe kom je tot een beplantingsplan etc? Je krijgt boivendien nog een introductie in het pakket waar alle professionele ontwerpers mee werken: Illustrator.
Deze module omvat vier livedagen en een online lesdag plus het nodige zelfstudie en doewerk. Als je deze module goed wil doen, is het slim om tussen de lessen door telkens nog minimaal 4, maar liefst 8 uur zelfstudie te plannen. Zo heb je het meeste aan de opleiding en de feedback die je krijgt op je presentatie.
4 september, Voedselbos Zeewolde
Ervaren voedselbosontwerper Evelyn Derksen legt een stevig fundament onder hoe je kunt denken als ontwerper. Wat moet je scherp hebben vooraf, welke kennis kun je verzamelen en hoe ga je om met tijd? Deze dag ga je ook al tekenend notities maken die je de rest van het ontwerpproces meeneemt. Je bezoekt het eerste door haar ontworpen voedselbos Zeewolde, dat grappig genoeg op zand en in een bos is gestart en oefent daar met omgevings- en groeiplaatsfactoren. Je legt het praktische fundament voor je ontwerp.
11 september, Voedselbos Thuishaven, Zeewolde
Op haar tweede lesdag neemt Evelyn je mee in het ontwerpproces en ga je actief aan de slag met jouw voedselbosontwerp. Je leert informatie om te zetten naar schetsen in lagen en krijgt zo voorzichtig grip op hoe je je ideeën bij elkaar brengt in een heldere tekening. We bezoeken op die dag een ander voedselbos in Flevoland, voedselbos Thuishaven. Bijna net zo oud, maar ontstaan onder compleet andere omstandigheden. Ook kun je daar twee hectare standaard productiebos volgens de methodiek van Stichting Voedselbosbouw Nederland zien.
18 september online
Dag drie is digitaal. Permacultuurontwerper Werushca Kirkegaard leert je de beginselen en geheimen van hoe je Illustrator kan gebruiken om ontwerpen voor voedselbossen te maken. Vergis je niet: je kunt een leven lang blijven leren in dit pakket, maar als je dit begin hebt, landt de rest straks een stuk makkelijker. Deze les is taai, maar in zichzelf alleen al de hele module waard. Juist omdat je zelf makkelijk mee kan doen is deze les digitaal. Thuis heb je vaak toch de betere computer setup staan.
25 september, Voedselbos Ketelbroek, Groesbeek
Wouter van Eck zegt altijd dat de beplanting de handdoekjes in de net ontworpen badkamer zijn. Maar op dag vier van de ontwerpmodule zijn we dus wel helemaal aan die superleuke handdoeken toe! Hoe ga je aan de slag? Waar vind je de beste cultivars? Hoe krijg je dit enorme onderwerp kleiner en leg je ook hier dat basisgrid waar je later zelf mee verder kan?
Deze dag is natuurlijk niet compleet zonder een bezoek aan het prachtige voedselbos Ketelbroek.
9 oktober, Landgoed Grootstal, Nijmegen
Op deze dag presenteren we op het prachtige Landgoed Grootstal onze plannen aan elkaar en geven we feedback op vorm en inhoud. Ook reflecteren we op hoe ieders plan begon en waar het nu staat.
Digitale module Voedselbosplan in november – december 2026
8 online lesdagen en 1 online eindpresentaties: op 13, 20, 24, 27 november en 1, 4, 8, 11, 18 december 2026.
Max. aantal deelnemers 20
Docenten Marieke Karssen, Jan Huijgen, Liesbeth van Bemmel, Marly Bonten, Arne Driessen, Linda Buijsman, Frank de Gram en Joke Feenstra
Locatie: online
Je bent helemaal enthousiast geworden over voedselbossen. Je wil er alles over weten. Sterker, je wil er je leven van maken. Hoe doe je dat? Waar loop je tegenaan? Of eerder nog: wat droom je precies? Heb je dat wel scherp genoeg? En dan, hoe werk je zo’n plan uit? En ook, als dat nodig is, hoe kom je aan financiering?
In deze module leer je van 8 topexperts op het gebied van meervoudige verdienmodellen, netwerkmarketing, oogst- en verwerking, financiering, regelgeving en bedrijfsorganisatie hoe je biodiversiteit, voedselvoorziening en meervoudige -ook sociale- waardes kan combineren tot een echt serieuze manier om in je levensonderhoud te voorzien.
Docent Marieke Karssen begeleidt je de hele module richting die negende (volledige) presentatiedag voor een jury die jouw plan echt verder kan helpen brengen.
De lesmiddagen vinden plaats op vrijdagen en dinsdagen. Mis je een middag, dan is het heel makkelijk om die middag terug te kijken in je eigen tijd.
Het is mogelijk om de cursus vrijwel geheel gedurende lestijd te doen. Want je krijgt iedere middag 2 uur les en daarna werken we samen 2 uur aan jouw plan. Je kan dat offline doen, maar ook door samen in de ZOOM sessie te blijven zitten. Marieke Karssen is in ieder geval telkens de volle vier uur aanwezig om je vragen direct te kunnen beantwoorden als je ergens mee zit.
Doordat deze module online gegeven wordt kun je hem ook makkelijk vanuit het buitenland volgen.
Vrijdag 13 november, van 13.00-17.00 uur
Marieke Karssen neemt je mee in de hele cursusopbouw, we stellen ons aan elkaar voor en werken aan de grote hoofdlijn van jouw droom of plan.
Vrijdag 20 november, van 13.00-17.00 uur
Jan Huijgen van boerderij Eemlandhoeve neemt je twee uur mee in zijn idee over een polycultuur boerderij, zowel qua verdienmodellen als hoe je dat samen organiseert en hoe je met de gemeente en andere overheden kunt communiceren. Hij vertelt ook over zijn laatste grote plan: de Mansholtcampus en de Eemvallei.
In het tweede gedeelte van de middag werken we samen aan een eerste afbakening en definitie van je project.
Dinsdag 24 november, van 13.00 tot 17.00 uur
Liesbeth van Bemmel van Voedselbos Benthuizen is niet alleen het levende voorbeeld van iemand die van en met een relatief klein voedselbos een leven heeft weten op te bouwen, maar ze is ook ongelofelijk goed in het denken als een subsidiegever/beleidsambtenaar en geeft waardevolle tips voor ieder soort voedselbos op het gebied van regelgeving en subsidies.
In het tweede gedeelte ronden we je plan inhoudelijk af. Jij weet nu in hoofdlijnen wat je wil gaan neerzetten en kunt nu dus aan het werk met financiering en begroten.
Vrijdag 27 november, van 13.00 tot 17.00 uur
Marly Bonten weet alles over koken met voedselbosproducten en hun verwerking. Zij kan jou helpen om na te denken over hoe je je voedselbosplan kan optimaliseren voor welk type afzet je eigenlijk wil en in hoeverre je daar zelf qua verwerking mee aan de slag wil.
In het tweede gedeelte van de middag werken we samen om je projectplan steeds verder af te bakenen.
Dinsdag 1 december, van 13.00 tot 17.00 uur
Arne Driessen is impact investeerder. En hij heeft ook zelf de modderlaarzen aangetrokken en is inmiddels kweker. Hij kan over allebei vertellen en jouw vragen beantwoorden over de meest passende rechtsvorm en eventuele financiering.
In het tweede gedeelte gaan we aan het werk met de uitwerking van je plan op het punt financiering en rechtsvorm.
Vrijdag 4 december, van 13.00 tot 17.00 uur
Linda Buijsman is omgeschoold van architect naar voedselbosontwerper en heeft voor ons een waanzinnig mooi begrotingsmodel ontwikkeld waar jij mee aan het werk kan voor jouw voedselbos. In de eerste twee uur introduceert Linda het model, waarna we er de rest van de middag echt mee aan het werk gaan zodat jij jouw begroting echt onder de knie krijgt.
Dinsdag 8 december, van 13.00 tot 17.00 uur
Frank de Gram van coöperatie Arbres vertelt over zijn weg van cursist naar steeds meer opschalende voedselbosonderneming, het landcooperatiemodel en het verdienmodel om met mensen met afstand tot de arbeidsmarkt en een tuinderij de eerste jaren van een voedselbos door te komen.
In het tweede gedeelte van de middag werken we verder aan jouw plan en begroting.
Vrijdag 11 december, van 13.00-17.00 uur
Marieke Karssen en Joke Feenstra nemen je mee in het denken in netwerken. Hoe bouw je een community op? Hoe bouw je je nieuwsbrief op? Hoe kun je netwerken lezen en laten groeien?
In het tweede gedeelte gaan we aan het werk met het communicatiegedeelte van jullie plannen.
Vrijdag 18 december, van 10.00 tot 16.00 uur
Op deze dag presenteren de cursisten hun plannen aan een deskundige jury die zodanig is samengesteld dat zij de plannen ieder vanuit hun eigen invalshoek fris kunnen beoordelen.
Let op: dit is een hele dag. Want anders krijgen we alle plannen niet gepresenteerd.
Wil je liever losse modules doen?
Ga dan naar het overzicht van alle jaartrainingsvarianten en -modulesDocenten
Praktische informatie
Alle lesdagen, ook de livedagen inclusief de excursies worden opgenomen. Kun je er dus een keer niet bij zijn, of stond je achterin de groep, je kan alles altijd terugkijken.
We bieden je vanaf de start een digitale cursusomgeving waarin je het cursusmateriaal, het huiswerk inclusief alle opnames kunt vinden, waar je onder elkaar makkelijk vragen kan stellen en/of carpoolafspraken kunt maken en waar jij ook al jouw bestanden in kan opslaan.
De kosten bedragen € 600,- exclusief BTW voor de eerste en derde module en € 850,- exclusief BTW voor de module ontwerp. Samen is dit een bedrag van € 2.050,00, exclusief BTW. Als je lid bent van de Vereniging Voedsel uit het Bos, bieden we je direct een korting van € 105,00 voor de hele jaartraining.
Ben je lid en zie je de korting niet al in het lesbedrag staan, log dan eerst even in!
We leveren deze jaartraining volgens onze leveringsvoorwaarden. Deze zijn eenvoudig en helder, dus lees die gerust even door.
Neem, als je het bedrag van de training niet in één keer kunt voldoen, of bij een organisatie werkt die met facturering werkt gerust even contact met ons op.
