Lief en Leed in Voedselbos Het Moeras, Exloërveen

Na een rit langs enorme lappen omgeploegde grond in deze agrarische oosthoek van Drenthe is het weelderige groen van het kavel van de familie Buitelaar een verademing. En wat een vogelgeluiden; een paar seconden luisteren met de Merlin-app levert een tjiftjaf, zwartkop, grasmus, spotvogel en een tuinfluiter op. Arthur, van beroep permacultuur-ontwerper maar ook professioneel jazz/pop-muzikant, kan er elke dag volop van genieten.

Hij beheert deze 1,75 hectare samen met zijn ouders en zus. De familie heeft het perceel dertig jaar geleden aangeschaft en omgevormd tot grond voor biologische tuinbouw. Hun huishouden van vijf personen is nu geheel zelfvoorzienend in groente, fruit en brandhout. Arthur: “De meeste muzikanten vullen hun inkomen aan met een part-time baan. Ik zorg gewoon voor hele lage kosten door zo veel mogelijk zelfvoorzienend te leven en ondertussen te doen waar ik blij van word: deze plek steeds gezonder en biodiverser maken. Daarnaast maak ik permacultuur- en voedselbosontwerpen voor anderen. Dit is ontstaan in coronatijd, toen mijn inkomen uit de muziek bijna helemaal wegviel.”

Foto hierboven: Vogelperspectief op “het Moeras” (de naam van dit gebied op oude landkaarten).
Als vogel of insect heb je in dit Drentse landschap niet veel andere opties voor een veilige nestel- of fourageerplek.

Leed, ofwel: wat zijn de uitdagingen in je voedselbos?

Het beheer volgens biologische en permacultuur-principes is nog niet zo gemakkelijk gebleken. De grootste uitdaging is de zeer variabele bodem en de fluctuerende grondwaterstand. De grondwaterstand heeft Arthur gereguleerd met een lange wadi, heuveltjes, poelen en een pomp, dat gaat nu prima. De bodem blijft een uitdaging. Arthur: “We hebben hier een veenlaag die in verschillende diktes aanwezig is. Daarnaast hebben we plekken met vooral zand en onder het veen en zand zit op verschillende dieptes ook nog een leemlaag.”

Door de zure bodem (pH 4,7) en gebrek aan mineralen groeien sommige soorten slecht. Abrikoos, perzik, amandel en duindoorn gingen na aanplant vrijwel meteen dood. Sommige kersen, pruimen, appels en peren werden in latere jaren ziek. Zelfs olijfwilgen zijn op diverse plekken dood gegaan. Andere soorten groeien juist heel uitbundig: blauwe bes, jostabes, hop, tamme kastanje en hazelaar produceren enorm veel oogst. Arthur: “Het kost dus even tijd om uit te vinden welke planten op welke plek gedijen. Ik ben continu aan het experimenteren met zaailingen, enten en variëteiten. De inzichten en tips uit Martijn Aalbrechts cursus zijn daarin heel nuttig gebleken.”

Foto links hieronder: Arthur naast een hazelaar die het geweldig doet op de voedingrijke veengrond. In dit stukje bos zit 20% organisch materiaal in de bodem.
Foto rechts: Detail van een appelboom met 15 verschillende enten, éen van Arthurs experimenten.

Lief, ofwel; waar word je blij van in je voedselbos?

Arthur wordt blij van het ontwikkelen van het systeem en van wat hij elke dag van de natuur leert. Op de vraag welk boek hij kan aanbevelen wil hij eigenlijk geen antwoord geven. Niet dat hij niet leest, hij leest heel veel, maar hij leert pas echt van wat hij onder zijn vingers ziet ontstaan; van de keuzes die de natuur zelf maakt. Arthur: “Je moet dynamisch denken. Alles heeft zijn context. En die is veel complexer dan wij in een boek kunnen beschrijven. De planten vertellen, daar luister ik naar. En ik experimenteer. Soms met prachtige verrassingen. Ik had een emmer met gezaaide perzikpitten in een hoekje van de kas weggezet als mislukt experiment maar ze hadden blijkbaar nog een koude winter nodig. Deze lente ontdekte ik opeens tien jonge perzikboompjes in de emmer. Die ga ik dus binnenkort uitpoten. Ik kijk ook waar eetbare soorten zich zelf uitzaaien en het goed doen. Daar willen ze dus staan… Verder is de smaak van onze vers geoogste groente en fruit onovertroffen, daar hoef je geen goede kok voor te zijn en daar genieten we met het hele huishouden van.” De Drentse vogels en insecten genieten mee en het kan hen niets schelen of wij dit permacultuur of voedselbos noemen.

Tip van Arthur: Als je meel maakt van tamme kastanjes moet je de kastanjes laten drogen tot je op 44% van het vers-gewicht zit, dan pas kan je gaan malen en er heerlijk kastanjebrood van bakken.

Voor leden van de vereniging Voedsel uit het Bos:
Wil je meer weten over de onderwerpen van dit artikel, neem gerust contact op met Arthur Buitelaar, hij deelt zijn ervaringen graag en biedt ook lezingen en rondleidingen aan.

Suggesties voor interviews in andere voedselbossen zijn welkom! Stuur een email aan onze reporter.