Blog geschreven door Anna den Hartog. ‘Vanuit mijn achtergrond als milieuwetenschapper (MSc, WUR) schrijf ik over het seizoen en hoe dat verband houdt met het reilen en zeilen in een voedselbos. Het observeren en begrijpen van de natuur blijft een levenslange bezigheid en bron van inspiratie. In deze blog breng ik wetenschap, observatie en de pracht van de natuur samen.’

Van zachte winter naar vroege lente: wat gebeurt er in het ontluikende voedselbos? (Blog)

slider bloesem met ijs ketelbroek

En waar komt die vroege warmte vandaan?

De overgang van winter naar lente betekent in voedselbos-land vaak vooral veel plantdagen, en genieten van het ontluikende bos. Opvallend dit jaar was de hoge temperatuur in februari en de bloesems die nog eerder in bloei kwamen. Hoe dit vroege voorjaar veroorzaakt wordt lees je in deze blog. Volgende week ga ik dieper in op hoe je hier rekening mee kunt houden in je voedselbos, welke soorten hier wel of niet goed mee om kunnen gaan en waarom. 

Van winter naar vroeg voorjaar

Het bos wordt nu van onder naar boven groen. We zien de kruidlaag ontluiken, zoals de daslook; de wilgen bloeien, de kornoelje en de vlier schieten als eerste in blad. Ook zien we, dit jaar een week eerder dan het vroegste voorjaar tot nu toe gemeten, de bloesems al bloeien.

Die hoopgevende bloesem, die het einde van de winter inluidt, is voor vele een inspiratiebron. Zoals Vincent van Gogh’s befaamde schilderij van een amandelbloesem tegen een blauwe lucht dat hij schilderde voor zijn pasgeboren neefje, de bloesem als symbool van nieuw leven. 

Wat betekent een vroeg voorjaar?

Het vroeger uitlopen van al dit nieuw leven, kan problematisch zijn. Door de vroege ontluiking van planten en bloesem loopt de klok van de natuur niet meer gelijk. Bestuivers en andere diertjes lopen hun voeding mis, en andere insecten overleven juist terwijl die met de vrieskou normaal niet zouden overwinteren (bijvoorbeeld teken of muggen). Voor de planten in je voedselbos is het vooral funest als er toch nog een nachtvorst over heen gaat, de sapstroom die al zo lekker op gang was gekomen genadeloos bevriest en de kwetsbare celstructuur van de jonge knoppen beschadigd, en dus geen vruchten meer oplevert voor dat jaar.

Hoe kan het dat het dit jaar zo vroeg warm is? Zoals bij Lubach al te zien was, is het niks nieuws dat de lente steeds vroeger start, vanaf de jaren 80 is dit een bijna jaarlijks terugkerend fenomeen. Volgens de KNMI komt het dit jaar door: hoge(re) oceaan temperatuur, zuidwesten wind en stijging van de gemiddelde temperatuur als gevolg van klimaatverandering. Kort gezegd: de zuidwestenwind komt over een warmere oceaan aangewaaid en zorgt voor een warme luchtstroom en nat weer. Dat klimaatverandering een hogere gemiddelde temperatuur als gevolg heeft was al bekend maar waar komen dan die warme zeestromen vandaan? Deels worden hogere zee temperaturen ook veroorzaakt door stijging van de atmosferische temperatuur en deels kan het weerspatroon van El Niño,  die 7 maart op zijn hoogtepunt was, daarvoor een verklaring zijn. El Niño Southern Oscillation (ENSO) is één van de belangrijkste drijfveren van het jaarlijkse wereldwijde klimaat, na de relatie tussen de aarde en de zon (seizoenen). El Niño en zijn tegenhanger La Niña worden geassocieerd met karakteristieke neerslag- en temperatuurpatronen. Ook worden hierdoor overstromingen en extreme droogtes veroorzaakt. ENSO heeft het meeste invloed in de tropen, Afrika, Latijns-Amerika en Zuid- en Zuidoost-Azië. En bij ons zorgt het dus voor een nat en warm voorjaar. Warme zee temperaturen zijn dus zowel een kenmerk van El Niño als van klimaatverandering. Welke gevolgen door de één of de ander veroorzaakt worden is nu nog niet zoveel over te zeggen. Maar dat het zo is, bestaat geen twijfel over mogelijk. Wat we wel kunnen doen is anticiperen op het ENSO patroon waar vele instanties monitoring voor doen en modellen voor zijn ontwikkeld om de jaarlijkse dynamieken van ENSO te voorspellen. Nu is de voorspelling bijvoorbeeld dat El Niña deze zomer voor grote droogte gaat zorgen. 

Bronnen: The Earth System, Kump, L.R. et al (2011), Nature Today, KNMI, UN Climate, World Meteorological Organization, climate.gov

> Lees in de volgende blog over wat dat vroegere voorjaar voor voedselbossen en voedselbossoorten betekent.

Wil je meer de diepte in met jouw voedselboskennis?

Kijk eens bij ons cursusaanbod.