Weet jij ook niet waar te beginnen? Hulp is onderweg. Beluister de voedselboscast per thema!

Na twee seizoenen en meer dan veertig goede gesprekken kan een mens de lineaire draad van een tijdlijn vol gesprekken wel eens als onvoldoende houvast beschouwen. Want wat staat er nu? Een hele lange lijst. Dat is waar. Maar, waar begin je, als verse luisteraar?

 

Daarom is het hoog tijd om deze unieke gesprekken met eigenwijze pioniers en bevlogen natuurliefhebbers, landbouw en landschapshervormers eens te bundelen. En deze winter doen wij dat per thema. Niet alleen nieuwe -, maar ook bestaande luisteraars krijgen zo meer grip op de grote onderwerpen die in deze gesprekken worden besproken.

 

Hier moeten we natuurlijk wel gelijk een kanttekening bij plaatsen. Geen enkel gesprek heeft zich keurig aan zijn thema gehouden! Wij willen in deze podcast juist de hele mens, in al zijn of haar kleuren laten zien, en dat gebeurt dus ook in ieder gesprek. Deze indeling gaat over het grote verhaal van die persoon of personen, de reden vaak waarom we hem of haar of hen hebben uitgenodigd en biedt dat beetje meer grip… meer niet.

 

In de herfst van 2023 meldde Marieke van der Velden zich bij ons met een door haar uitgewerkte praatplaat van de podcast met Diderik Clarebout. Wij vonden hem geweldig en zij wilde er meer doen. Samen zijn we toen op het idee gekomen, om de podcasts te groeperen en bij iedere groep een inspirerende praatplaat te maken. En deze fantastische praatplaten dienen ok precies datzelfde doel: de gesprekken wat meer houvast geven voor de luisteraar.

 

Dus, voor het eerst of opnieuw: we wensen je veel luister- en kijkplezier en hopelijk inspiratie voor jouw voedselbos of andere zoektocht naar het leven in en bijdragen aan een groenere en ecologisch gezondere wereld.

 

Frank, Marieke en Marieke

 

De thema’s

Praatplaat thema voedselbossen door Marieke van der Velden, Eyeopeners

Thema 1: Zoveel voedselbossen.. zoveel soorten voedselbossen

Een voedselbos is niet zomaar een stapel bomen en struiken die eetbaar zijn. Een succesvol voedselbos, dat je niet hoeft te bemesten, en waar niets door ons mensen hoeft te worden bestreden, kent een systeem. Over die systemen is gelukkig veel consensus. Iedere voedselbosexpert zal willen beginnen bij het gezonder maken van de bodem. Iedere voedselbosexpert zal een ecologisch zo rijk mogelijk systeem willen bouwen en dat baseren op het natuurlijke systeem van successie. En iedere expert zal zoveel mogelijk leven in zijn of haar systeem willen uitnodigen.

Maar, er zijn ook verschillen in visie en aanpak. Iedere expert komt uit een andere geschiedenis, zit op andere grond, is gestart in een andere tijd en heeft natuurlijk, als echte eigenwijze pionier, een andere visie. Dat is geweldig! En heel rijk om naar te luisteren.

In dit thema diepen we die overeenkomsten en verschillen verder uit. We stellen je vier podcasts uit de Voedselboscast voor die ieder veel vertellen over een specifieke visie op de ecologie en systematiek van voedselbossen en over welke belangrijke en positieve antwoorden alle soorten voedselbossen bieden op de grote ecologische, klimatologische en sociale crises van deze tijd.

Podcast 4: Wouter van Eck

Dé podcast om mee te beginnen is die van Wouter van Eck. Hij legt niet alleen de kern uit van het principe achter ieder voedselbos, maar is ook de grote pionier die in Nederland voedselbossen zelfs letterlijk op de menukaart heeft weten te krijgen. Zijn visie begon in de tropen en hij heeft een enorme rol gespeeld in het vertalen van zo’n tropisch bos naar voedselbossen in gematigde streken.

Podcast 14: Malika Cieremans

De podcast met Malika Cieremans is een logisch vervolg. Zij is misschien nog wel langer bezig met het onderwerp, maar op een heel andere manier en ook vanuit een heel andere achtergrond, namelijk die van de bosbouw-wetenschap. Zij heeft de oerbossen van Oost Europa en Rusland bezocht, maar ook lange tijd in ernstig door droogte bedreigde ecosystemen gewoond en brengt die kennis nu allemaal naar Nederland.

Podcast 3: Martijn Aalbrecht

Martijn Aalbrecht vertelt over hoe hij vader werd. En een gezonde levensstijl zocht voor zijn gezin. En, hoe hij, niet gehinderd door enige kennis het slechtste land vond dat je maar kon hebben. En hoe groot dat geschenk was. Want zonder dat grote probleem had hij nooit de enorme kennisschat opgebouwd die hij nu aan met de wereld deelt. Ook hij heeft dus, vanuit zijn achtergrond, een unieke kijk op de ecologie van voedselbossen opgebouwd.

Podcast 39: Maurice Ramaker

Dit thema sluit af met het gesprek met Maurice Ramaker. Hij is zelf niet een pionier die al heel lang bezig is, maar hij vertelt over een systeem dat zeker in dit thema thuishoort: Syntropic farming. Een heel eigen voedselbossysteem waar in Nederland nog weinig over bekend is. Ook dit systeem vindt zijn oorsprong in de Tropen, in Brazilië om precies te zijn. Grondlegger Ernst Götsch heeft een uniek meerlagig systeem ontwikkeld dat ongelofelijk snel geweldige resultaten geeft, maar ook heel veel arbeid vraagt.

praatplaat over ontwerpen door Marieke van der Velden, Eyeopeners

Thema 2: De communicatie- en schaalkracht van een goed ontwerp

Ieder voedselbos is anders. Je zou bijna zeggen, net zoals iedere tuin anders is. De eigenaar of de ontwerper kan er heel veel eigen ideeën in kwijt. Waar komen de hoge bomen? En waar de paden? En wordt het allemaal recht of juist vol spannende doorkijkjes? Gaat het om botanie, biodiversiteit, beleving, of om heel praktische productie? Wat vindt de eigenaar mooi? En lekker? Of gaat het om meer?

Al die verschillen binnen dat ene begrip ‘voedselbos’ maken dat er ook over het vak voedselbosontwerp best wel wat misverstanden en vooroordelen bestaan. Sommigen denken dat als je een mooi plaatje maakt, dat je dan een voedselbos hebt ontworpen. Anderen denken dat je door dat plaatje juist de ecologische weg helemaal kwijtraakt, omdat je een eindbeeld laat zien dat helemaal nooit zo in die stand zal bestaan. En weer anderen denken dat het ontwerpen voor en van voedselbossen een echt vak is, waar je met gemak jaren in kan door ontwikkelen. Je moet namelijk op ontzettend veel niveaus kunnen handelen. Wil je echt goed kunnen ontwerpen moet je complexe programma’s als illustrator, kaartsystemen en GIS pakketten begrijpen. Maar je moet ook heel veel weten van planten en boomstoorten, en nog verder. Je moet landschappen, klimaatzones, ecosystemen en waterhuishouding begrijpen en in staat zijn om op al die niveaus een plan, een visie eb een logica in dat voedselbosontwerp te krijgen.

Als je dat complete palet beheerst, dan ben je enorm krachtig. Want, dan produceer je kaarten, verbeelding, bestellijsten en handelperspectief waarmee je de wereld letterlijk veranderen kan en enorm snel kan communiceren wat er precies de bedoeling is. Het grote plan, de visie en een mooi uitgewerkt ontwerp maken dat je mensen binnen minuten mee kan nemen naar het idee en ze letterlijk kan laten zien wat het plan omhelst. En als dat er mooi uitziet, dan helpt dat enorm om instanties, financiers, familie, kortom iedereen enthousiast te krijgen voor een plan. Maar de magic is pas echt compleet als er uit die verbeelding ook beplantingsplannen, en bestellijsten ontstaan en dat je kan zien hoe het er in tijd uit komt te zien en hoe de biodiversiteit en andere systeemdiensten van een voedselbos worden geborgd. En dan werkt een ontwerp als een communicatiemiddel naar iedereen die nodig is om dat voedselbos daadwerkelijk te laten verrijzen.

Kortom, het kunnen ontwerpen van voedselbossen is een heel belangrijk vak dat juist nu ontwikkeld wordt door ondermeer de mensen die in navolgende podcasts te beluisteren zijn. In dit thema zitten drie rasechte ontwerpers en twee schrijvers met een grote affiniteit met ontwerp. De kracht van hun boeken zit hem namelijk vooral hoe ze beschrijven wat er allemaal komt kijken bij een voedselbosontwerp. En die boeken zijn, net als een goed ontwerp, ook enorm krachtige communicatie-vehikels om heel snel heel veel mensen mee te kunnen nemen naar een nieuwe werkelijkheid.

Dit thema gaat om de kracht van goed uitgewerkte verbeelding en hoe die bijdraagt aan het veranderen van onze planeet.

Podcast 2. Evelyn Derksen

Begin te luisteren bij wat voor ons ook letterlijk het begin van onze podcastserie was. Evelyn Derksen, de belangrijkste ontwerper van stichting Voedselbosbouw. In het begin moet dit gesprek echt nog op gang komen, maar als je doorluistert neemt ze je mee naar hoe ze tot voedselbosontwerper groeide en ook naar haar gefundeerde, superinteressante en gedetailleerde toekomstbeeld van met name de grote productievoedselbossen van Nederland. Voedselbossen die zij voor een groot deel heeft ontworpen en zien groeien.

Podcast 20: Jelle Fekkes

De meest logische om daarna te luisteren is Jelle Fekkes. Zijn achtergrond en groeipad zijn deels te vergelijken met Evelyn, maar hij denkt heel anders. Veel meer bijna als een grafisch ontwerper of en architect. In vlakken, lijnen, en vooral functies. Hij neemt zijn klanten, maar ook ons als luisteraar echt mee in dat -als het goed is- nooit eindigend denkproces.

Podcast 19: Madelon Oostwoud

Madelon Oostwoud is niet een ontwerper, maar een schrijver. Zij is op reis gegaan naar voedselbossen, heeft de eigenaren uitgehoord en heeft vervolgens haar ervaring voor ons uitgetekend en doorverteld. Haar boek Voedselbossen was het eerste Nederlandstalige boek over voedselbossen en dat boek heeft minstens 15.000 verkochte exemplaren. Wie is de persoon die die drive heeft? En hoe belangrijk is zij voor de verspreiding van het voedselbosvirus?

Podcast 15: Weruschca Kirkegaard

Met Weruschca Kirkegaard en daarna Louis de Jaeger stijgen we op naar grotere hoogtes: landschappen over de hele wereld. Weruschca komt uit de wereld van de styling en de restaurants. En brengt die mentaliteit van perfectie en topniveau willen bereiken nu naar de wereld van de permacultuur en landschapsontwerp. Niks kruidenspiraaltjes, maar compleet gedegradeerde landschappen herstellen. Zij neemt het vak zeer serieus en bouwt samen met Daniel Halsey met United Designers aan een heel team van ontwerpers.

Podcast 24: Louis de Jaeger

Louis de Jaeger is de jongste gast in dit thema en hij kan -zo is onze ervaring in deze podcast- nog veel verder vliegen dan de eerste generaties pioniers. Hij heeft zijn eigen ontwerpbureau, maar schrijft ook boeken, is een veelgevraagd spreker en maakt documentaires en nu ook internationale films. De manier waarop hij feitelijk zijn eigen leven ontwerpt en daar steeds meer mensen in meeneemt is een zeer aanstekelijke afsluiter van dit thema over schaal en communicatiekracht.

Thema 3: geld, contracten, regelgeving en verdienmodellen

Ze zijn er: mensen die (willen) kunnen leven van hun voedselbos en er hun beroep van maken: voedselbosboer, voedselbosbaan of voedselbosondernemer. Sterker nog, het was lastig om dit thema te begrenzen, want ook in andere thema’s zitten mensen die een deel van hun inkomen uit een voedselbos halen.

 

Podcast 23: Stijn Heijs

Het thema trapt af met bedrijvendokter Stijn Heijs. Hij is gewend om onmiddellijk op zoek te gaan naar de zwakke schakels en van daaruit bedrijven (weer) op de rit te krijgen. Toen hij met voedselbossen in aanraking kwam, was zijn eerste impuls dan ook om dat verdienmodel zeer kritisch te bekijken, 10x om te keren en weer uit te kleden en na dat hele proces kon hij tot geen andere conclusie komen dan dat het goed uit kan. Dus werd hij actief binnen stichting voedselbosbouw om boeren te coachen bij het ontwikkelen van hun nieuwe bedrijfstak: grootschalige voedselbosbouw.

Podcast 6. Liesbeth van Bemmel

Liesbeth is jurist. En voedselbosbouwer midden in het groene hart. Zij leest namelijk ook de bijlages van bestemmingsplannen. En leert ons, in deze podcast, dat wij dat ook moeten doen. Ze vertelt waar ze vandaan kwam, hoe ze door ziekte gezondheid en een andere levensstijl zocht, hoe haast filosofisch juridisch denken kan zijn en hoe ze niet één maar meerdere verdienmodellen heeft ontwikkeld op haar toch best kleine voedselbos.

Podcast 8. Vincent Bogaart

Vincent is spiritueel èn zakelijk. Een bijzondere combinatie die hem van een jeugd in de natuur naar een carrière in de petrochemie en vervolgens naar een steeds spiritueler pad leidt. Hij is impact-investeerder en vertelt wat dat precies wel en niet inhoudt. Hij is ook zelf eigenaar van een voedselbos en woonachtig in een ecodorp. Hij heeft dus ook eigen ervaring met vele contractvormen, samenwerkings- en verdienmodellen.

Podcast 9. Arne Driessen

Arne is een heel bijzondere investeerder. Hij is namelijk ook hovenier. En japanoloog, maar dat terzijde. Hij investeert samen met zijn moeder in groene bedrijven met vernieuwende businessmodellen en kan daar bevlogen èn praktisch over vertellen. Je hoort hem telkens op zoek gaan naar modellen en ondernemers en bedrijfsvormen die kunnen gaan vliegen en schalen zonder natuurlijk de ecologische principes te verliezen waar het allemaal om gaat.

Podcast 18. Marc Buiter

Tot 2023 was Marc Buiter de man die groot dacht binnen stichting Voedselbosbouw. Hij heeft een jarenlange carrière in organisaties als Urgenda achter de rug, weet ongelofelijk veel van transities, en van alle milieuproblemen die de reguliere landbouw met zich meebrengt. Denk aan vervuiling, energieverbruik en dat wereldwijd. In zijn visie moet de landbouw liever eergisteren dan gisteren om en moet de verandering opschieten en schaal maken. Luister naar een man vol ongeduld en met tegelijkertijd een enorme lange adem.

Podcast 38. Maarten van Dam en Jeroen Plesman

Maarten en Jeroen komen uit de financiële wereld. 4 miljoen ophalen voor hun regeneratieve boerderij Schevichoven was dus voor hen het makkelijke stuk! Ook hun berekeningen tonen aan dat regeneratief boeren met vooral meerjarige gewassen op termijn uit kan. Maar hun werkelijkheid is ook ecologisch en ook weerbarstig. Een heerlijke podcast vol waardevolle lessen van twee moedige en eerlijke ondernemers.

Podcast 40: Kien van Hövell

We sluiten dit thema af met de breed en ver kijkende Kien van Hövell van landgoed Grootstal in en bij Nijmegen. Een klein landgoed dat wordt gekleurd door de stad waar het inmiddels bijna in ligt. En dat ook nog eens deels in een andere gemeente valt. Als iemand al jaren in staat is om eigen ecologische doelen te verbinden met de nabijgelegen woonwijk, school, gemeentes, boeren, buren, bos en stad dan is Kien het. Ook heeft ze een zeer interessant model voor multi-ondernemerschap ontwikkeld op haar landgoed.

 

voedselbosboerbanen

Welkom in de wereld van de voedselbos(boer)banen

Een podcast die in dit thema is beland moet aan de eis voldoen dat de gast ook vertelt hoe hij of zij er een inkomen uit haalt of wil halen. Hoe is zijn of haar leven veranderd? Wat houdt het in om dit beroep te hebben? Wat maakt het mooi? Of moeilijk? Hoe denk je over verdienvermogen en de toekomst?

Het grappige is, als je ze alle zeven! beluistert, dan wordt het al snel heel logisch, dat je kan leven van je voedelbosbedrijf of baan. En dat moet het ook snel worden: een ‘gewone’ carriere optie voor heel veel boeren.

We trappen af met twee Belgische ondernemers die al jaren van hun voedelbos leven en daar heel vanzelfsprekend over vertellen.

Podcast 27: Bert d’Hondt

Bert was dol op biologie, dacht dat hij onderwijzer wilde worden, en reisde heel lang geleden – in de jaren 90 van de vorige eeuw – naar Australië. Daar ontdekte hij permacultuur en dat liet hem niet meer los. Hij besloot het huis en het land van zijn familie over te nemen en is daar nu zo’n 20 jaar en al heel lang full time mee bezig. Hij eet er van, er werken vrijwilligers, hij kweekt wat, hij adviseert en geeft ontzettend veel cursussen.

Podcast 29: Diderik Clarebout

Diderik is een full time voedselbosboer, voedselboskweker en via een samenwerkingverband voedselbosverwerker. Hij boert op 6 hectare vruchtbare kleigrond, midden tussen de weilanden en laat het zien. Maar hij vertelt ook dat hij er nog lang een baan bij heeft moeten houden. En dat hij heel veel heeft moeten leren. Over teveel hooi, teveel mensen, teveel activiteiten. Alles is werk en al dat werk moet je optimaliseren.

Podcast 36: Mark Venner

Mark staat aan het begin van het leven als voedselbosboer. Hij volgt zijn melkveehoudende vader op en lijkt daarmee het perfecte voorbeeld voor andere zonen van melkveehouders. Maar natuurlijk is de werkelijkheid complexer. Zijn werkelijkheid, maar ook de communicatie met dat hele veld, van buurman en medeboer tot Rabobank. Mark en zijn familie lopen een nog niet begaan pad en hij deelt heel open wat dat pad inhoudt.

Podcast 33: Kaat Biesemans Hogewijs

Kaat is trouwens ook Belgische, maar zij leeft in Nederland. Ze zat in een voor velen herkenbare situatie: man, puberkinderen, niemand die wil veranderen om haar heen en dan is het heel interessant om te horen hoe zij van een baan die niet meer paste na heel veel kopjes koffie drinken, het voor elkaar kreeg om in haar eigen omgeving een nieuwe baan te vinden, namelijk die van voedselbosplanter en beheerder.

Podcast 25: Frank de Gram en Joke Feenstra

Joke en Frank zijn de toekomst zeggen we in onze podcast. Niet omdat hun plan en opzet uit onze cursus voortkomt, maar omdat zij een echt heus herhaalbaar recept hebben ontwikkeld waarmee je de eerste zware jaren kan doorkomen met je voedselbos. Hun concept is sociaal, inclusief, lokaal, community vormend, economisch net haalbaar en natuurlijk ecologisch fantastisch.

Podcast 37: Klarien Klingen

Klarien is een ontzettend ouwe rot in het ecologisch boerenvak. Ze stond aan de wieg van Toekomstboeren, trekt nu daarnaast ook CSA nederland en is actief binnen de Green Deal voedselbossen terwijl ze haar inkomen verdient met een CSA tuinderij. Dit is dus niet een podcast over voedselbossen, maar een over eerlijk loon, de altijd moeilijke positie van de kleine ecologische boeren en haar jarenlange strijd voor eerlijker verdienmodellen.

Podcast 12: Piet Moerman en Hilde Eijlenbosch

We sluiten weer af in Belgie, bij het prachtige eetbos Deinze van Piet Moerman en Hilde Eijlenbosch. Een voorbeeldperceel voor boeren. Soms heel ruig. Soms heel mooi op rijen. Soms met gildes, soms in cirkels, maar altijd is alles in dit eetbos gebaseerd op meerjarige houtige systemen die weerbaar zijn in een onzekere landbouwtoekomst. Piet en Hilde hebben een prachtige carrière in de petrochemie achter de rug en zijn nu hun tweede loopbaan begonnen: niet praten maar laten zien dat ecologisch boeren uit kan. Ze gaan alle data delen en vertellen in deze podcast hoe zij de toekomst voor boeren voorleven.