brainstorm2018-10-01T12:36:00+00:00

Verslag van de brainstorm op 12 juni 2018

Aanwezig namens het project:

Marieke Karssen, Pauline Pels en Joke Feenstra, The Plant; Frank Gorter, landgoed Welna; Fransjan de Waard en Wouter van Eck, stichting Voedselbosbouw Nederland; Damaris Matthijsen en Marjon van Opijnen, Economy Transformers; 4 studenten van Van Hall Larenstein en hun begeleider Gilbert Leistra; Rino Jans, De Bosgroepen.

Genodigden:

50 genodigden uit heel Nederland, achtergrond: landgoederen, bosbeheer, beleid en ondernemers rondom (vergelijkbare omgevingen) als Welna.

Inleiding

De dag werd geleid door Damaris Matthijsen van de Economy Transformers. Dit bedrijf heeft een methode ontwikkeld om transitieprocessen helder te maken. Deze methode werd op deze dag toegepast op het idee om bestande bosbouw te verrijken aan de hand van vier (voedsel)bosverrijkingsthema’s, te weten culinair/gastronomie, recreatie/beleving, productie/bosbouw en biodiversiteit.

De methode werkt met zes zogenaamde sleutels die allezes een aspect of dimensie weergeven van de te creëren nieuwe realiteit. Deze sleutels leveren als het ware de vragen dei gesteld moeten worden. Denk aan vragen als: van wie is het bos? En, wie voelt nog meer eigendom? En wat levert het bos straks allemaal op?

Na een aantal korte introducties op zowel project als thema, hebben de deelnemers in vier groepen de vier thema’s van alle kanten bekeken en er aan het eind zelfs letterlijk vorm aan gegeven door vier moodboards te creëren in de vorm van kleiwerken.

Hierna volgen korte samenvattingen van de introducties en de meest inspirerende ideeën voortkomend uit de vier brainstorms. De volle oogst van die brainstorms wordt verwerkt in de vier ontwerpen en businesscases. Voor de aanwezigen zijn de presentaties zijn te downloaden en van iedere fase is een map met foto’s. Aan de film wordt deze zomer nog gewerkt.

 

Introductie Frank Gorter

Frank vertelt over de historie achter deze innovatie. Hoe hij vijf jaar geleden Wouter tegenkwam, die hem op een heel andere manier naar natuur en bosbouw heeft laten kijken. Hij laat zien wat de historie is van het landgoed als zodanig en vervolgens het perceel waar het om gaat. De deelnemers konden zowel voorafgaand aan de dag als gedurende de lunch een korte rondleiding krijgen naar het perceel. Dat perceel ziet er uit als bos, maar Frank laat zien dat het in de afgelopen anderhalve eeuw al vier bestemmingen gehad heeft: woeste grond hei, bos, landbouw (aardappelteelt en weilanden in de jaren na de oorlog) en opnieuw bos. Dat is een van de redenen dat juist dit stuk gekozen is. De andere reden is dat dit perceel vlak naast een terrein ligt dat al bestemming recreatie heeft.

Download de presentatie van Frank Gorter

Introductie Marieke Karssen

Marieke vertelt over de historie en opzet van het project. Er zijn twee POP3 projectaanvragen ingediend en er is tegelijkertijd een cursus gestart waar landgoedeigenaren leren hoe ze hun bossen voedselrijker kunnen maken. De eerste aanvraag is destijds niet gelukt, de tweede wel. In dit project worden er vier businesscases opgeleverd door landgoed Welna. Deze businesscases omvatten de ontwerpen, de beplantingsschema’s, het verdienmodel, de ecologische waarde en het kosten/batenplaatje van dat thema. Ze geeft ook de reden waarom The Plant meedoet (online èn groene concepten en liefst met nieuwe verdienmodellen) en die is dat die vier businesscases ook worden omgewerkt tot een online versie die door andere landeigenaren kan worden gebruikt in hun situatie. Dat is de manier waarop dit idee kan opschalen naar de rest van Nederland.

Download de presentatie van Marieke Karssen

Introductie Fransjan de Waard

Ook Fransjan pakt terug op historie en benoemt verschillende referentiekaders: hoe lang pioniers als hijzelf en Wouter al roepen dat de bossen verarmen en hoe lang Frank al bezig is. Ook vertelt hij dat voordat het land van Welna hei was, dat dit zelfde land een groot eiken/lindewoud was.  Er moet echt iets gebeuren in de bosbouw omdat zelfs vogels al niet meer kunnen overleven in de huidige bossen: hun eieren bevatten te weinig kalk door hun steeds verder verzurende leefomgeving.

Download de presentatie van Fransjan de Waard

Introductie Damaris Matthijsen

Damaris vertelde over de aanpak van de brainstorm en de toepassing van de zes sleutels. In deze video worden deze zes sleutels uitgelegd:
https://www.youtube.com/watch?v=Hn0o_Vh7SNQ

zes sleutelsDe korte samenvatting is dat de methode is ontstaan door 40 succesvolle disruptive startups te bestuderen. Wat deden deze organisaties anders? Wat maakt hen vernieuwend? Daar kwamen zes sleutels uit.

Drie van die sleutels gaan over de afzender, het eigendom, de onderneming zelf en vormen dus de ik-driehoek. De andere drie gaan over de samenhang met en impact op de omgeving en vormen de wij driehoek. De oude economie, het kapitalistisch systeem legt heel veel nadruk op de ik-driehoek aspecten, en dat verklaart waarom op dit moment de ecologie van deze planeet en veel sociale aspecten worden verwaarloosd en/of te weinig plek hebben in onze economische realiteit. In zorg en onderwijsinstellingen zie je het vaak andersom, daar is de wij driehoek te zwaar aangezet. Als je de economie wil transformeren moet je die wij-driehoek en die ik-driehoek veel meer in balans brengen en als één geheel gaan behandelen. Alleen dan kun je èn economie èn sociale aspecten èn ecologie op een goede manier meenemen in een businessmodel.

De vier groepen gingen aan de hand van de zes sleutels en de twee driehoeken met de eigen thema’s aan de slag en hebben zo waardevolle input geleverd voor de respectievelijke businesscases.

Thema Productie/bosbouw

Dit thema ligt het dichtst bij het huidige beheersconcept, en biedt daarom een goede springplank naar meer diversiteit en functionaliteit. Hout blijft onmisbaar als product en materiaal, en zeker kwaliteitshout is een waardevol onderdeel van ‘het gemengde bedrijf’ waar de voedselbosbouw een impuls voor kan zijn. Voorwaarde is herstel van ecologische waarde en samenhang op de lange termijn, met speciale aandacht voor de bodem.

Impressie van de oogst:

  • Voedselbos verweven in het landgoed, vertegenwoordigt grondstoffen voor komende generaties.
  • CO2-vastlegging gaat waarde vormen, zoals meer ecosysteemdiensten.
  • Behoud van staand kapitaal mede door vergroting weerbaarheid (zoals tegen vuur en storm).
  • Ecologisch paradigma omvat denken in etages, voor beweging van zuur naar basisch is ook dood materiaal wezenlijk belang; exoten zijn welkom, vogelkers verbetert de bodem.
  • Verkenning nodig van dubbeldoelsoorten – voedsel + hout; materialenpaspoort kan waarden onderstrepen.
  • Hout en bos als medicijnkast?
  • Waarde in zorgzagerij, mogelijkheid nieuwe arbeidsplaatsen.
  • Vernieuwende rol in verbinden stad en platteland, relaties met recreanten en andere landgoederen, provincie, handhavers.
  • Mentaal eigendom en rentmeesterschap als innerlijk kapitaal: ‘bronbewakers’.
  • Kansen in ontwikkeling werktuigbouw en passende technologie.

Thema Biodiversiteit

In dit bos gonst, geurt en groeit het, in gezondheid. Een en ander houdt zichzelf in stand, met enige regie van de mens. De tijd doet zijn werk terwijl de mens zijn lerend vermogen ontwikkelt. De complexiteit laat zich omarmen. De plek vooral heel veel ecosysteemdiensten en bouwt aan de hand daarvan ook andere waardes op. Een gebouw faciliteert werk, en ontmoeting tussen spelers met culturele diversiteit, leeftijd, achtergrond. Vanuit ecologische aandacht komen er kadavers in het bos, dood hout, mierenhopen, omheining met prikplanten.

Impressie van de oogst:

  • Ook ik ben natuur en de mens heeft hier dus ook een plek
  • Ecosysteemdiensten vertegenwoordigen ook economische waarde: water vasthouden, CO2 binden.
  • Maar ook: maak andere waarden dan economie expliciet
  • Ontwikkel unieke/bijzondere natuur
  • Versnel het proces door actief dood hout en specifieke insecten naar het bos te brengen

Thema Beleving

De mens kan eenheid met natuur ervaren, en verrast worden via alle zintuigen. De natuur als blauwdruk voor ‘de nieuwe maatschappij’. Recreatie 2.0: speurtocht, vieze handen maken, natuurlijke ritmes, nachtleven. Medicinale werking van soorten, en ontstressing door voedselbos als geheel ecosysteem, biedt vervulling en geestelijk voedsel. Verbinding van binnen met buiten, met de omgeving, de intelligentie van het levensweb. “De hele aarde is een voedelbos”. Overvloedservaringen.

Impressie van de oogst:

  • Formeel-particulier vs. informeel-collectief eigendom, vraagt om n nieuwe eigendomsstructuur,
  • coördinator-initiatiefnemer met vrijwilligers, expertises op deelgebieden.
  • Plek voor diensten van wildpluk tot heidesessies en retraites.
  • Ideële waarden als basis; natuur beleven is niet alleen nemen, maar ook geven.
  • Diversiteit is dé waarde.
  • Volg de jaarcycli (seizoenen) als basis voor een belevingsaanbod

Thema Gastronomie

Eten uit het bos is onze natuurlijke staat. Gezondheid is een logisch gevolg. Via verwerking, ook van onbekende smaken, voeden we de wereld om ons heen, en is dit bos verbonden met lokale horeca en middenstand, maar ook met vrijwilligers en sociale werkgelegenheid. Ieder voedselbos kan zijn eigen terroir ontwikkelen, met eigen producten, smaken en regionale (verrijkings)producten. Een hek? Van wie is het hert eigenlijk?

Impressie van de oogst:

  • Lokaal, levert winst, zowel ecologisch als economisch.
  • Voedselboscafé met terras dat uitzicht heeft op het eigen bord.
  • Dit bos kan de kern van een community worden
  • Ontwikkel eigen terroir en unieke producten.
  • Organisatie centraal of collectief/coöperatief, stevig beheer en handhaving of slimme lokale modellen met vrienden en abonnees. Hoe verdien je er geld mee?
  • Dit kent ook een vertaling naar eigendom, solo of samen? Aandelen of gemeengoed?
  • Zorg in ieder geval voor een structuur die borg biedt tegen perverse prikkels.

Reflectie en evaluatie

Alle groepen leverden deels abstracte, deels concrete ideeën op. Van verschillende afstanden bezien namen de thema’s onderweg eigen kleuren aan, en gingen zij onderscheiden velden vormen, maar ontstond ook best veel overlap.

Uit de ingevulde evaluatieformulieren bleek dat men de bijeenkomst voor 90% als goed heeft ervaren, hetzelfde goldt voor de insteek op de vier thema’s, maar dat mensen niet altijd enthousiast waren of helder hadden hoe de vertaling of toepassing met de zes sleutels werkte.

Lees ook het broedvogel 0-meting onderzoek

De brainstormdag in foto’s

Deze site plaatst cookies om er voor te zorgen alles zo goed mogelijk functioneert en om verkeer te analyseren. Als je de site gebruikt nemen we aan dat je hiermee akkoord gaat. Ok